Ai đã một lần đến với Đà Nẵng, chắc hẳn không thể bỏ qua cơ hội khám phá một danh thắng thiên nhiên tuyệt vời, đó là  Ngũ Hành Sơn. Trước vẻ đẹp tráng lệ, nữ thi sĩ Bang Nhãn đã phải thốt lên:

                                                 “Cảnh trí nào hơn cảnh trí này,

                                                     Bồng Lai tiên cảnh hẳn là đây!”

                                                                                                                (Vịnh Ngũ Hành Sơn)

Không chỉ đẹp bởi danh thắng thiên nhiên, đến đây chúng ta còn được khám phá thêm một điều tuyệt diệu nữa, đó làng mỹ nghệ mang tên Làng Đá Non Nướcnằm ngay bên cạnh Khu danh thắng Ngũ Hành Sơn. Đây cũng chính là nội dung bộ phim tài liệu mà HTV7 muốn giới thiệu cùng quí khán giả.

Thiên nhiên đã tạo ra một Ngũ Hành Sơn với non xanh nước biếc, cảnh sắc hữu tình danh tiếng vang xa khắp nơi. Người dân tìm đến đây vừa để thưởng lãm cảnh đẹp của tạo hóa vừa tìm chốn thanh tịnh bình yên cho tâm hồn, thêm vào đó còn được chiêm ngưỡng những bức tượng đá huyền diệu do những nghệ nhân ở làng đá non nước tạo tác từ đá ngũ hành sơn.

Lịch sử của Làng Đá Non Nước gắn liền với những ngôi Chùa nơi đây, là một trong những nguyên do hình thành ra ngôi làng dưới chân núi mang tên “làng đá non nước”. Theo chiều dài lịch sử của Ngũ Hành Sơn, vào thời chúa Nguyễn khi phật giáo thịnh hành ở xứ Đàng Trong thì rất nhiều chùa chiền đã được xây dựng trên những ngọn núi này. Đã có nhiều đợt đại trùng tu sửa chữa và xây dựng lại, thợ điêu khắc được  tuyển từ khắp cả nước đã vào tận Ngũ Hành Sơn để điêu khắc tiếp tục chế tác nên những pho tượng Phật uy nghiêm  để phục vụ cho nhu cầu tâm linh của người dân lúc bấy giờ. Những công trình này phải mất một thời gian dài mới hoàn thành và họ phải ở lại chân núi để tiện cho công việc của mình, thời gian trôi qua nhiều người đã  quyết định sinh sống dưới chân núi để dần hình thành nên làng nghề điêu khắc đá ở Ngũ Hành Sơn Đà Nẵng. Các nghệ nhân và sản phầm ở đây tạo nên tên gọi là “Đá Non Nước”.

Vị vua đầu tiên của nước Việt khám phá ra Ngũ Hành Sơn là Lê Thánh Tông trị vì từ năm 1460-1497. Sau này nhiều vị vua khác đã tìm đến đây để thưởng lãm và muốn lưu lại bút tích trên vách núi ở các hang động tuyệt đẹp của Ngũ Hành Sơn. Thời kỳ Chúa Nguyễn đã để lại nhiều dấu ấn Phật giáo tại Ngũ Hành Sơn, chính vì vậy làng đá Non Nước đã có một dòng tượng xuyên suốt theo chiều dài lịch sử hàng mấy trăm năm. Đó là dòng tượng tín ngưỡng, chủ yếu là Phật giáo. Càng về sau dòng tượng tín ngưỡng càng được mở rộng với nhiều đề tài khác nhau, theo nhiều tôn giáo khác nhau, nhưng nó đã trở thành một dòng riêng chuyên về điêu khắc tượng thờ cúng và chiêm bái.

Khi nói đến tượng đá mang đề tài văn hóa tín ngưỡng, thì không thể không nhắc đến nét văn hóa Champa trên vùng đất của Ngũ Hành Sơn. Năm ngọn núi này nằm trong vùng ảnh hưởng văn hóa Thánh địa Mỹ Sơn. Nơi đây mang đậm di tích về văn hóa điêu khắc và kiến trúc văn hóa Champa. Làng đá Non Nước nằm trong vùng giao thoa văn hóa giữa Việt cổ và Champa. Vì vậy dòng tượng theo văn hóa Champa đã tạo nên sức sống phong phú cho làng nghề ở đây. Sau này, nhờ sự giao lưu với thế giới, các du khách nước ngoài tìm đến đây để  khám phá, học hỏi và trao  đổi kinh nghiệm. Từ đó, một dòng tượng mới xuất hiện, tượng nghệ thuật. Từ đó, tượng nghệ thuật được phát triển mạnh mẽ.

Tham quan làng đá, bạn không khỏi thán phục trước các tác phẩm nghệ thuật được chế tác từ đá, mỗi tác phẩm đều thể hiện nét tài hoa, tinh tế của các nghệ nhân.sẽ được thấy sự  đa dạng của các loại sản phẩm, từ những pho tượng phật, tượng người, tượng các danh nhân Việt Nam, tượng muôn thú cho đến những sản phẩm trang trí gia dụng như gạt tàn thuốc, ống đựng tăm, cối đá, cối giã tiêu; đồ trang sức như vòng tay, nhẫn, dây đeo cổ...Tất cả đều được chạm trổ hoa văn rất tỉ mỉ và rất tinh xảo.

Hằng năm, cứ đến ngày mùng 6 tháng giêng âm lịch là ngày giỗ Tổ nghề điêu khắc đá, để nhắc nhỡ con cháu về sự phú quí ngày hôm nay có được phải nhớ đến những người đi trước đã mở đường. Để từ đó mà cùng nhau đoàn kết cùng chung một lòng gìn giữ ngôi làng được tồn sinh và phát triển.

Bộ phim còn cho chúng ta khám phá ra nhiều điều về văn hóa, lịch sử, kinh nghiệm làm tượng …qua cuộc trao đổi với những nghệ nhân tên tuổi. Ngoài ra, bộ phim còn là một lời nhắc nhở về những giá trị lịch sử, văn hóa và nhất là việc nhận thức để làm sao gìn giữ và phát triển nghề thủ công mỹ nghệ truyền thống và ý thức của người làm nghề từ việc khai thác đá, để tránh gây nên việc hủy hoại môi trường.

Bộ phim “Làng Đá Non Nước” do hãng phim TFS sản xuất, Biên kịch: Đỗ Anh Quân, Biên tập: Phạm Xuân Nghị, Đạo diễn & lời bình:Võ Ngọc Hà, Quay phim: Đoàn Minh Quí, phát sóng vào lúc 9 giờ 30 (ngày 26/01/2012 – Mùng 4 tết) trên kênh HTV9. Mời Quí vị khán giả đón xem.

Nguyễn Truyền